Dersler mi? Vietnam, Endonezya ve Irak

İmmanuel WALLERSTEİN

George W. Bush kısa bir süre önce Vietnam ve Endonezya’yı ziyaret etti. Bush’un kendisi olsun, genel basın olsun; bu ziyaretler Vietnam savaşından çıkarılan derslerin ABD’nin Irak politikası üzerindeki etkilerini yansıtmak için değerlendirildi. Endonezya’dan çıkarıldan dersleri ve Bush’un iki ülkede gördüğü farklı karşılamaları yansıtmak daha yararlı olurdu.

Vietnam bugün, Amerikan gizli servisin Bush’un kamu bir araba konvoyu ile seyahat etmesine izin verdiği nadir ülkelerden biridir. Bush oradayken, Vietnam savaşının Birleşik Devletler’e sabrı öğretmesi gerektiğini söyledi. Bütün haber servislerin yakaladığı bir alıntıda ‘Çıkana kadar başarılı olacağız.’

Irak konusunda Vietnam’dan aldığı dersin, Birleşik Devletler’in işi bırakana kadar başarılı olacağını ancak George W. Bush söyleyebilirdi. Zira Bush’un bilmesi gereken bir gerçek var: Birleşik Devletler Vietnam’dan çıkmıştı zaten. Bush’un bu konuşması Richard Nixon’a yönelik çıkmış olduğu, işi bıraktığı ve kazanmak için gereken sabrı göstermediği için bir mesaj mıydı? Yoksa bu konuşması, Vietnam’da olup bitenlere rağmen Irak’ta takip edilen çizginin sürdürülmesi için dile getirdiği akılsız formülasyonlardan bir yenisi miydi? Vietnam’daki uzun savaştan alınması gereken en bariz dersler hangileridir? Biri, Birleşik Devletler’in askeri donanım konusundaki gücünü eşleyemeyen ufak bir ulus tarafından bozguna uğratılmıştı. İkincisi; Vietnam’a karşı yürütülen uzun soluklu savaş Amerikan halkını bir birinden kopardı ve Birleşik Devletler’in ekonomik gücünü uzun vadede önemli ölçüde zorladı. Üçüncüsü de; bütün bunlara rağmen veya belki de özellikle de Vietnam’in Birleşik Devletler’i bozguna uğratmış olmasının sonucu olarak, Vietnam bugün dünya çapında ABD’ye en dostça yaklaşan ülkelerden biridir.

ABD’nin Vietnam’da savaşmış olmasının en gözle görülür sebep, Güneydoğu Asya’daki Komünizme karşı koymaktır. Komünist Parti günümüzde hala Vietnam’da iktidardadır ve ABD’ye karşı dostça bir ilişkiye sahiptir. Ve domino etkisi de görülmedi. Öyleyse, Birleşik Devletler neden bunca can ve maddi kaynağı feda etti? Belki de birinci yere bulaştırılmamış olmak daha anlamlı olmuş olurdu. Başkan Bush ardından Endonezya’ya gitti. Burada bir kaç saati büzülüp durduğu hükümet konağında geçirdi. Araba konvoyları bu kez yoktu - bu çok tehlikeli olurdu. Aznı zamanda geceyi de orada geçiremedi - bu da fazlasıyla tehlikeli olurdu. O zaman ABD’nin Endonezya politikasına tekrar bir göz atalım. Vietnam’ın tersine - oradaki Amerikan müdahalesi ‘başarılıydı’. CIA, bloksuz güçlerin lideri olan ve ABD’nın Sovyet Birliği’ne karşı fazlasıyla dostça bir ilişki içersinde olduğunu düşündüğü Sukarno’nun düşürülmesinde yardımcı olmuştu. Onun yerine sağ kanada mensup bir general olan Suharto getirilmişti. Suharto da hemen Endonezya Komünist Partisi’ne dönük katliam planları içersine girdi. Endonezya’daki komünist katliamı, Komünist Parti’sinin iktidarda olmadığı ülkelerdeki en büyük komünist karşıtı katliamıydı.

Endonezya aynı zamanda dünya çapında en geniş Müslüman nüfusuna sahip olan devletti. Endonezya’daki İslam - dünya standartları ile kıyaslandığında - daha çok ‘ılımlı’ bir karektere sahipti. Ancak Sukarno hükümetinin düşürülmesinin ardından iktidara gelen yeni hükümet Müslüman partilerin siyasi görüşlerini hesaba katma ihtiyacını hissetmiştir. Ve bu kez de Vietnam’da meydana gelmeyen ‘domino etkisi’ kendini Endonezya’da gösterdi. Ancak domino etkisi ABD’nin Irak politikasından ileri geliyordu. Birleşik Devletler günümüzde birçok Endonezyalı Müslüman, belki de çoğunluğu tarafından İslam’ın düşmanı olarak görülmekte. Ve bu Endonezyalı Müslümanlar oldukça öfkeliler. Cakarta’da konvoy düzenlenmiş olsaydı, araçlar muhtemelen taşlanmış olurdu. Amerikan gizli servisi bu nedenle konvoy olayına karşı çıkmıştı.

O zaman hangi dersleri çıkarmamız gerekiyor? Dünyanın ayakta kalan son komünist hükümetlerden biri 2006 yılına gelindiğinde Birleşik Devletler’in dostlarından biridir! Ve Komünist Parti’nin yok edilmesini sağladığımız ülkede ABD Başkanı’nun can güvenliği bile bulunmamaktır, öyle ki o ülkenin yollarına ayak bile basamıyor.

20 yıl sonra Irak’ı ziyaret edecek olan ABD Başkanı acaba nasıl karşılanacaktır? Bush’un Vietnam’da karşılandığı gibi mi, yoksa Endonezya’da karşılandığı gibi mi?

*Binghamton Üniversitesi Fernand Braudel Merkezi’nin sitesinden alınmıştır. Çeviri: Meral Çiçek

YENİ ÖZGÜR POLİTİKA