MOSKOVA - Hayatı Kürtleri araştırmakla geçiren Rus bilim kadını Tatyana Feodovna Kürtçe’yi öğrendi. Kürtler gibi giyindi, Kafkasya’ya gidip dağ taş demeden Kürt aşiretlerini dalaşıp yaşamlarını belgeledi. Kürdistan gidip Kürtler üzerine araştırmalar yaptı. Daha öğrenciyken Kürtlerin trajik tarihini okur okumaz onları tanımaya karar veren Feodovna, Şubat 2004’te hayata veda ettiği güne kadar Kürtleri araştırdı.

1926 yılında Moskova’da dünyaya gelen Tatyana Feodovna; Vostokovit üniversitesi Doğu ve Slav Bilimler Akademisi profesörü F.F Aristo’nun kızıydı.

Tatyana, daha küçük yaşlardayken Aristo ve erkek çocukları (1628 ) Rusya’daki iç karışıklıklarda yakalanarak kamplara sürgün edildi.

Kardeşi Giorgi bir süre sonra serbest bırakıldı. Ama babası Aristo esaret kampların koşullarına dayanamayıp öldü. Annesi cezaevinden bırakıldıktan sonra sakat kalan üç çocuğuyla ortada kaldı ve koşullara dayanamayarak Tatyana ve iki çocuğunu bir çocuk evine bırakmak zorunda kaldı. Ama Tatyana’nın evli ablası bu durumu kabullenmeyerek en azından Tatyana’yı yanına almayı başardı.

Küçük Tatyana ilk ve orta dereceli okullarda üstün başarılar sergiledi. İkinci dünya savaşının tüm acımasızlığı ile sürdüğü yıllarda Sovyet iktidarı tüm gençleri teknik eğitim alıp savaşın ihtiyacı olan teknik donanım yapması için çağrı yaptı.

O dönemleri Tatyana, kitaplaştırdığı anılarında şöyle anlatır: “Bütün halkım faşizme karşı savaşırken benim boş durmam kabul edilemezdi. Bende teknik üniversiteye giderek savaşa gitmek istedim bunun için MVTU Teknik akademisi sınavlarını kazandım ve akademiye girdim.” Ancak Tatyana’nın hocaları onun üstün zekasını değerlendirmek için onun daha iyi bir üniversiteye gitmesi için ikna ettiler.

Tatyana, bundan sonra tüm hayali olan Ortadoğu halkları akademisine girer. Tatyana, İran üzerine çalışırken Kürt halkının tarihi ve yaşamıyla ilgili bilgilere rastlar ve Kürtlerin yaşadığı tarihi trajedi ilgisini çekmeye başlar. Okulda ünlü Rus profesörü Margarita Lepor Tesner kendisine yardım ederek, Ortadoğu dilleri konusunda uzmanlaşmasını sağladı.

Tatyana, buradan Kürt tarih ve kültürünü daha iyi öğrenebileceği Etnografya bölümüne geçti. Burada rektör olan ünlü Rus profesör Tolstov, Tatyana’ya hangi uzmanlığı seçmek istediğini sorunca Tatyana tereddütsüz ‘Kürtler’ der.

O dönem Rusya etnografya bölümü öğrencilerin seçtikleri halkı incelemek araştırmak için o bölgeye gönderilirdi. Bu durumu göz önünde bulunduran Tolstov gülerek “o halkı erkekler bile seçmiyor, çünkü o halk çoğu yerde dağlarda yaşıyor. Senin onların yaşadıkları alanlara gidebilmen çok zor. Bugüne kadar kimse gidip sahalarda araştırma yapamadı” diyerek, başka alanlarda çalışmasını ister. Ancak genç araştırmacı Tatyana kararında ısrarlıdır.

Tatyana, buradaki eğitimden sonra okuldaki başarılarıyla Milkoga Moklavi fonunu kazanarak alanlara gitmeye hak kazandı. İlk olarak Dağıstan’daki Kürtleri incelemek için buraya gider. Buralardaki süreç kadın araştırmacı Feodovna’yı tatmin etmedi. Bu yüzdende 1951 de Ermenistan’a giderek buradaki Kürtlerin yaşamlarına girdi.

1957 SSCB sınırsız gezme izni alınca Hemen Azerbaycan’a gitti. Bu dönemde Azerbaycan’da arabaların dahi gitmediği dağ köylerine ulaşarak, Kürtlerin orijinal yaşamlarını inceledi. O güne kadar hiçbir bilim adamının gitmediği o dağlardan yazdığı makaleler ve değerlendirmeler Tatyana’nın Rusya’nın bilim çevrelerinde ün kazanmasını sağladı. Tatyana Kafkasya’daki Kürtlerin Türk katliamlarından nasıl kaçtıklarını araştırdı ve bunu değerlendiren yazılar kaleme aldı.

Çoğu kişi Tatyana’nın o dağlarda kaybolacağını ya da başına kötü şeyler geleceği konusunda uyarıyordu. Çünkü burada hayvancılıkla uğraşan Kürtler Sovyet sistemine bile girmemişlerdi. Ama gerçekte bunların hiç biri Tatyana’yı tam olarak tatmin etmedi. Tatyana, Kürtlerin ülkesi Kürdistan’a gitme onları kendi ülkelerinde tanımak istiyordu.

Tatyana Aristova, 1962 yılında Kürt gezginler bölümüne girdi. Aşxabat ve diğer Türkmen reyonlarında gezerek Kürtler için araştırmalar yapmaya devam etti. Sovyetlerin refah dönemlerine denk gelen bu süreçte birçok bilim adamı kendisine daha rahat yaşam kurup çalışmalarını akademilerin kapalı kapılarının ardında yapmaya çalışırken o Kürt kültürüne araştırmak, arşivlemek için durmadan çalışıyor Kürtlerin yaşadığı alanları dolaşıyordu.

Tatyana bu yıllardaki bir anısını şöyle anlatıyor: ‘’1951’de Azerbaycan’daki köy yollarının birinde gece yarısı arabam bozuldu etrafta kurt sesleri geliyordu. Ben tulumumu açıp içine girdim ve sabaha kadar oradan çıkmadım. Gözlerimi açınca Kürt bölgelerindeki tabiatın ne kadar harika olduğunu gördüm daha sonra yürüyerek köye gittim. Benim yolda kaldığımı öğrenen köyün kadınları bana yardımcı oldular.”

Tatyana, daha sonra ünlü Kürt araştırmacı Obset Orbelli ile tanışır. Orbelli, onun yeteneğini ve araştıma isteğini hemen fark ederek Kürtler konusunda uzmanlaşmasına yardımcı olur .

Tatyana, doktora verdikten sonra Rusya üniversitelerinde okuyan birçok Kürt öğrenciyi yanına alarak kendi halkı ve ülkesi konusunda uzmanlaşmasına yardımcı olur. İsmail Murat Razmafa, Seit Aziz Şemzini, Mecit Ali, Abdullah Gafur Tatyana’nın yanında öğrenimini görenlerden bazılarıdır.

Tatyana buralarda yaptığı araştırmalarını Z Kafkas Kürtleri adlı kitapla toplayarak yayınladı.

Kürdistan’daki çatışmalara rağmen 1978 Doğu ve Güney Kürdistan’a gider. Erbil ve Süleymaniye’de kalarak araştırmalar yapar. Sadece bu şehirlerde değil Kürdistan’ın dağ köylerine kadar giderek Kürtlerin yaşamlarını inceler.

Yine bu döneme ilişkin anılarından birinden şöyle söz eder: ‘’Kürdistan’ın köylerini dolaşıyor Kürdistan hakkındaki bilgileri ve yaşamlarını yazıyordum. Ve gittiğim her yerin fotograflarını çektim. Yanımda Kürt öğrencim Macit Ali Akif vardı. Macit gittiğim her yerde bana eşlik ediyor, yardımcı oluyordu. Bir köye gitmiştik ben evin biraz uzağına fotoğraf çekmeye gitmiştim ki köyün azgın 3-4 köpeği üzerime geldi. Donup kaldım eğer hareket etseydim beni parçalayacaklardı, ama dikkat edip hareket etmediğim köpekler bana bir şey yapamadan köylüler gelip beni kurtardı.”

Tatyana, Kürdistan’da yaptığı araştırmalarını ve üniversitedeki araştırmalarını birleştirerek 19 ve 20. yüzyıllardan günümüze Kürtlerin Maddi Kültürü adlı kitapla yayınladı.

Tatyana, üniversitedeki doktora ve araştırmacı görevinden ayrıldıktan sonrada boş durmadı. Sık sık Rusya’da okuyan öğrencilere Patrisa Limumba Üniversitesinde seminerler verdi ve danışmanlık yaptı.

2004 şubatında hayata gözlerini yuman bu büyük araştırmacı Tatyana Feodovna’nın arşivi Kürdishcenter sitesinde yayınlanıyor.

Feodovna’nın eserleri Kürtlerin Rus dilinde yayın yapan en büyük elektronik gazetesi www.kurdishcenter.ru sitesinde yayınlanıyor. Geleneksel elbiselerle Kürt kadınları ve Sovyetlerde yaşayan Kürt aydınları ile yapılan bu çalışmalar oldukça ilgi çekici.

YASAL UYARI: Fırat Haber Ajansı (ANF) servis ettiği haber ve fotoğrafları aboneleri dışında, ajansın izni olmadan kopyalamak veya yeniden yayınlamak yasaktır ..

ANF NEWS AGENCY