Şahidên bûyerê: Komkujiya Qamişloyê \'Helepçeya duyemîn e\' !

Kürdistan: Şahidên bûyerê: Komkujiya Qamişloyê 'Helepçeya duyemîn e' !

Gönderen: Ciyaye_aRaRaT Tarih: 11.03.2010, 15:28:49 (2172 okuma)

Yazdir

Yorum Ekle
(Not: Yorum sadece üyeler tarafından yazılabılınır. Yazılan yorumlar yönetim tarafından onaylanmak için beklemeye alınıyor.)

QAMIŞLO (DÎHA) - Di ser bûyera li Bajarê Qamişloyê ya di 12'ê Adara 2004'an de pêk hat û di encamê de 30 kesan jiyana xwe ji dest da û bi sedan kes jî hatin girtin re, 6 sal derbas bûn. Şahidên bûyerê gotin ku di bin bûyerê de provokasyonên mezin û planên mezin ên li dijî kurdan hebûn. Lê dewleta Sûriyeyê hê jî zextên li dijî kurdan didomîne. Li Qamişloyê di maçeke futbolê de bûyerek derket û ev bûyer vegeriya şerê kurd û ereban. Ji ber ev bûyer, di dîroka têkiliyên kurd û Sûriyeyê de cara yekem bû, ji ber vê yekê jî gelek hatibû nîqaşkirin. Di ser bûyerê re 6 sal derbas bûn lê piştperdeya bûyeran hê jî bi temamî nehatiye zelalkirin. Dîsa zext û zordariyên li dijî kurdan bi heman awayî didomin. Ev jî nîşan dide ku kurd bi xetereyeke mezin re rû bi rû ne. Ev bûyer wekî 'Komkujiya Qamişloyê' di dîrokê de cih girt. Li piştperdeya bûyeran de gelek pêkanînên tevlîhev hebûn. Di 11'ê adara 2004'an de roja înê, di nav tîma futbolê ya kurd a bi navê Cîhad û tîma ereban a bi navê Fîtûve dê lîstikek bilîstana. Ew roj bi sedan kurd ji bajarên wekî Dêrik, Tirbaspî, Serêkanî û Amûdê hatbûn stadyûmê. Li Sûriyeyê roja înê betlaneya fermî heye û ji ber vê jî gelek kes çûbûn lîstîka futbolê. Lê hat hînbûn ku beriya lîstîka futbolê, 5 gogbazên tîma kurd bi guman jiyana xwe ji dest dane. Kurdan jî vê bûyerê wekî 'lîstikeke ji bo tîma kurd bi ser nekeve hatiye lîstin' dinirxand. Li ser kurdan geriyan, nijadperestên ereb bi çekan ketin qadê Kurdên ku dihatin stadê, rastî lêgerîna kîte bi kîte ya polîsên Sûriyeyê dihatin. Hemû kêr û tiştên bi wî rengî ji wan hatin standin. Heta radoyoyên wan jî ji wan hatin berhevkirin. Lê erebên ji bajarê Derzorê dihatin, bi hemû kêr, kevir û çekên xwe diketin hundir. Kurdan jî li dijî vê cudaxwaziya polîsan nerazîbûn nîşan da. Slogana provokatîf: Em dê Helepçeya duyemîn bi we bidin jiyîn! Gelek erebên ku ji bajarên der û dorê hatin bajarê kurdan Qamişloyê, diruşmeyên balkêş berz dikirin. Hin ji van sloganên ev bûn; "Bijî Sedam", "Bila bimirin pêşengên kurd" û "Dê Helepçeya duyemîn bê serê we". Ereb bi vê yekê jî têr nebûn û posterê Seddam vekirin. Ji ber van sloganan, beriya lîstikê di nav ciwanan de hin nîqaş derketin. Lê dema lîstîka futbolê dest pê kir, ereban êrîşên fizîkî birin ser kurdan. Di serî de polîs di nav kurd û ereban de sekinîbûn. Lê dema êrîşên ereban dest pê kirin, polîs ji nav wan derketin. Li ser vê yekê jî ereb bi kevir, kêr û çekan êrîşê kurdan kirin. Polîs derî girtin Di dema êrîşa ereban de polîsan tu mudaxale nekirin û nehiştin kes derkeve derve. Dema êrîş zêdetir bûn, hin kesan xwest derkevin derve. Lê polîsan hemû deriyên stadê girtin û nehiştin tu kes derkeve derve. Hin kurdên ku di lîstîka futbolê de di nav ereban de bûn wiha gotin: "Ereb di nav xwe de diaxivin. Digotin 'Hûn heta dikarin kurdan bikujin. Di dadgehê de em dê bêjin di dema lîstîka futbolê de şer derket. Dê dadgeh ceza nade me'. Di wê demê de radyoyekê di weşana xwe de got ku li qada lîstikê şer derketiye û 3 zarokan jiyana xwe ji dest daye. Radyoyê bang li malbatan kir ku bila biçin li zarokên xwe xwedî derkevin. Li ser vê yekê jî bi sedan kurd ber bi stadê ve çûn û li ber derî civiyan. Kurdên hatin ber stadê dîtin ku derî girtî ne. Li ser vê yekê jî hemû derî şikandin û kurd derxistin derve. Mudaxaleya leşkeran Pişt re leşkerên ku li nêzî qada lîstikê hatibûn bicihkirin, bi armanca 'mudaxaleyê şer bikin' hatin ber stadê. Gelek leşkerên ku di nav wan de parlamenter û fermandarê herêmê jî hebû, bi ser kurdan de gule barandin. Di bûyerê de, cara yekemîn kurdê bi navê Ehmet Xelîl Muhammed ê ku di sala 1980'yan li Qamişloyê ji dayîk bûbû, jiyana xwe ji dest da. Li gorî şahidên bûyerê, Xelîl Muhammed hewl dida ku zarok û birîndaran ji stadê derbixin derve û li ser vê yekê jî leşkeran ew kuştin. Kurdên ku li ser banga radyoyê hatin ber stadê, xwestin ku aqûbeta windayên xwe hîn bibin. Dîsa di bûyerê de nehate zanîn ku kesên jiyana xwe ji dest dane kî ne. Balkêş e, ew 3 zarokên ku radyoyê wan wekî kuştî nîşan da, li holê tune bûn. Ango ewqas zarokên kuştî nehatin dîtin. Di saetên êvarê de hate hînbûn ku di encama gulebarankirinê de 8 kesan jiyana xwe ji dest daye û bi dehan kes jî birîndar bûne. Yên ku birîndar bûn û mirin jî dîsa kurd bûn. Bi tabûrên mezin ereb parastin û ew ji qadê derxistin. Kurd jî bi kuştiyên xwe rû bi rû hatin hiştin. Serhildana 12'ê Adarê Roja 12'ê Adarê, ev bûyer di hemû çapemeniya ereban de wekî şereke ji rêzê hate binavkirin. Jixwe qet behsa kuştiyan jî nehate kirin. Di 12'ê Adarê de gelek kes hem li bakur û hem jî li başûrê Qamişloyê civiyan. Girseyê ji du aliyan kuştiyên xwe girtin û ber bi navenda bajar ve meşiya. Kurdan bi armanca ku vê êrîşê şermezar bikin dest bi meşê kirin û al û poster girtin destên xwe û meşiyan. Ev serhildan bi însiyatîfa gel pêk hat û hemû rêxistinên kurdan jî di serhildanê de civiyan. 8 kesên di êrîşê de hatin qetilkirin, wekî şehîdên Kurdistanê hatin îlankirin. Kurdan şehîdên xwe bi alên kesk, sor û zer pêçan û ew ber bi goristanê ve birin. Girse, ji bakur û başûrê bajar ketin navenda bajar. Lê hêj ne gihîştibûn hev, rastî êrîşa leşkeran hatin. Gelek tabûrên taybet, panzêr û bombeyên gazê ji bajarên din hatibûn û ji bo êrîşkirina kurdan hatin bikaranîn. Leşkeran bi panzêran jî avê diavêt ser girseyê. Lê girse belav nebû, bi israr li şehidên xwe xwedî derket. Piştre li wê jî leşkeran gule barandin ser kurdan. Li wir jî gelek kes birîndarbûn û mirin. Hê jî nayê zanîn ku di dema êrîşê de çend kes hatin birîndarkirin û kuştin. Dîsa kurdan xwestin ku birîndarên xwe bibin nexweşxaneyê. Lê leşkeran destûr neda wan. Hin kesan xwe gihand nexweşxaneyê. Lê rayedaran ji wan re gotin ku li nexweşxaneyê 'cih tune ye' û ew negirtin nexweşxaneyê. Li ser vê yekê jî xizmên wan serî li dezgehên mafên mirovan dan. Dîsa nayê zanîn ku ji wan birîndaran çend kesan jiyana xwe ji dest da. Ev bûyer li gel Taxa ermeniyan pêk hat. Di vê bûyerê de, ermeniyan kurd girtin mala xwe û rê li ber komkujiyeke mezintir girtin. Çapemenî hate astengkirin Heta saet 14.00'an, kurdan paş de gav neavêtin û bi sloganên "Şehîd namirin" û "Bijî Serok Apo" miriyên xwe defin kirin. Li her derê bajar kurd hatin birîndarkirin lê tu nexweşxaneyê ew qebûl nekirin. Li ser vê yekê jî, bijîşkên kurd bi derfetên xwe yên biçûk birîndaran derman kirin. Gelek ajokarên ku xwestin birîndaran bibin nexweşxaneyê jî ji aliyê leşkeran ve hatin girtin. Gelek sazî û dezgehên mafên mirovan xwestin ku rewşa birîndaran hîn bibin. Lê kamerayên wan hatin şikandin, dîmen û wêneyên wan hatin desteserkirin. Ji bo bûyer ji aliyê cîhanê ve neyê zanîn jî hemû çapemenî hat astengkirin. Dîsa hemû dîmen û wêneyên wan jî hatin desteserkirin. Pêla girtinan Pevçûnan heta saetên êvarê dewam kir û piştre jî cenaze hatin definkirin. Ciwanên kurd serî hildan û hemû saziyên dewletê ji bo xwe kirin hedef. Di heman rojê de, polîsan bi ser gelek malan de girtin û girtinan dest pê kir. Şahidên bûyerê gotin ku hin saziyên dewletê ji aliyê rayedarên dewletê ve hatine hilweşandin û şewitandin. Li ser vê yekê jî dewlet, ji bo êrîşî kurdan bike ev yek kir hincet. Gelek kes ji ber zirara dane saziyên dewletê, hatin girtin. Bûyer li bajarên kurdan belav bûn Piştî serhilana Qamişloyê li gelek bajarên ku kurd û ereb bi hev re dijîn, gotinên wekî 'dê kurd êrîşê ereban bikin' hatin belavkirin. Kurdan êrîş pêk neanîn lê dîsa jî ereb di bin bandora van propagandayê de man û ji bajarên lê kurd hene koç kirin. Li bajarên din ên wekî Amûdê, Serêkanî, Tirbaspî, Dêrik û Dirbesiyê jî kurd 13'ê adarê rabûn ser piyan. Li Dêrik û Amûdê jî şer derketin. Gelek kes birîndar bûn û jiyana xwe ji dest dan. Serhildana 12'ê Adarê de dest pê kir, 19 rojan dom kir. Serhildan, ji Qamişloyê heta Efrînê belav bû. Dikanên kurdan hatin talankirin Li gelek bajaran dikanên kurdan hatin talankirin, li dijî malên wan êrîş pêk hatin. Roja 15'ê adarê, komeke ku ji 1000 nijadperestên ereb pêk tê, bi ser malên kurdan de gule barandin û hin malan jî şewitandin. Di dema êrîşan de, Nûrî Mehmûd Paşa yê 46 salî ku mêvanê pismamê xwe bû, xwest ku xwe û malbata xwe biparêze. Lê ew jî ji aliyê êrîşkaran ve hat birîndarkirin. Lê dîsa jî ji aliyê polîsan ve hat binçavkirin. Wî dibin nexweşxaneyê. Lê êrîşkar bi ser nexweşxaneyê de jî digirin û wî li nexşwexaneyê gulebaran dikin. Polîsan êrîşkar negirtin bin çavan. Li Hasekî û Qamişloyê gelek dikanên kurdan hatin talankirin. Girtîgeh û kuştin Leşkeran gelek kurdan di girtîgehê de kom kirin û xwestin ku wan bi îşkenceyê teslîm bigirin. Gelek kes jî di encama îşkenceyê de hatin kuştin lê nasname û aqûbeta wan nayê zanîn. Hin kesên ku bûne şahidên bûyerê, anîn ziman ku kesên li girtîgehan hatin kuştin, ji yên li kuçeyan hatine kuştin zêdetir in. Yek ji vana jî jina bi navê Nazliyê Keçel a li Dêrikê dijî ye. Nazliyê Keçel, bi hinceta serhildana 12'ê Adarê tê girtin û di encama îşkenceyên mezin de jiyana xwe ji dest dide. Ciheke din ê ku êrîşên li dijî kurdan zêdetir dibin jî Artêşa Sûriyeyê ye. Piştî bûyeran gelek kurdên li leşkeriyê ne, bi hinceta 'ew jî dê serî hildin' ji artêşê hatin avêtin û gelek ji wan jî hatin kuştin. Ji bo kesên hatin kuştin jî yan gotin 'xwe kuştiye', yan jî gotin 'di dema şer de jiyana xwe ji dest daye.' Lê di laşê gelek leşkeran de, şûnên îşkenceyê hatin dîtin. Dayîka kurd bi kurê re hate kuştin Gelek kurd, di 16'ê Adarê de bi armanca komkujiya Helepçeyê şermezar bikin, li Bajarê Halepê li ser cadeyê civiyan. Ji bo kesên hatine qetilkirin, rêz girtin. Di vê êrîşê de jî, dayîkekê û kurê xwe bi awayekî trajîk hatin kuştin. Di êrîşê de, pêşiyê Arî Fewzî yê 15 salî bi guleya li serî wî ket jiyana xwe ji dest da û piştre jî dayîka wî Ferîde Ehmet da 41 salî, bi guleya li dilê wê ket jiyana xwe ji dest da. Gelek kesên ku tevlî rêzgirtinê bûn jî hatin girtin. Dîsa xwendekarên ku Komkujiya Helepçeyê şermezar kirin jî hatin girtin. Dîsa li gelek bajarên wekî Şam, Lazke û Himisê xwedenkarên kurd bi heman sedemê ji zanîngehan hatin avêtin. 'Serhildan bi giyana neteweyî pêk hat' Bûyerên ku di 11'ê adarê de dest pê kirin û heta 21'ê adarê dom kirin, ji bin kontrola dewleta Sûriyeyê derketin li çapemeniya cîhanê hatin vegotin. Li ser vê jî rejîma Sûriyeyê, li gorî xwe hin tedbîr girtin û xwest ku berxwedana kurdan bişkêne. Ferzende Qamişlo yê ku bûye şahidê bûyeran wiha got: "Di paşerojê de jî dewleta Sûriyeyê gelek êrîşên bi vî rengî pêk anî lê bûyer veşartin. Lê di vê komkujiyê de bi ser neket. Serhildan li hemû bajarên kurdan belav bûn. Hemû kurd bûn yek û ev jî bû sedema têkçûna polîtîkayên dewletê. Serhildan, bi slogana 'Qamişlo Helepçe ye' pêk hatin. Dîsa ev serhildan bi giyana neteweyî pêk hat."