“Sporun çok yararlı ve etkili bir siyasal ve diplomatik silah olduıu açıktır”.

Bir toplum´da spora katılımın şekli, düzeyi yararı ve sorunları sadece kişilerin yetenekleri ve ilgilerine balı değildir. Toplumun spor´a bakış açısı dolayısıyla spor´u yönetim ve organizasyonu büyük önem taşımaktadır. Günümüzde tüm dünya ülkeleri spora büyük önem vermekte ve uluslararası spor organizasyonlarında ön sralarda yer almak için mücadele etmektedir. Bu sonuçlar ulusal saygınlığın bir göstergesi olarak kabul edilmektedir. Ancak kaybedenler her zaman kazananlardan daha çok olmaktadır. Başarıları sürekli olan ülkelere bakıldığında ise sporun bu toplumların yaşam biçiminin bir parçası olduğu görülmektedir.

Filozof Platon  sporu söyle tanımlamıştır. Spor, yapan (sporcu) açısından kazanmaya dönük teknik ve fizik bir çaba; izleyen (seyirci) açısından yarışmaya dayalı estetik bir süreç; toplum genelince oluşturulan bütün içinde de, yerine göre o toplumun çeliski ve özelliklerini oldugu gibi yansıtan bir ayna (ya da bağımlı değişken), yerine göre onu yönlendirebilen etkili bir amaç, ama, son tahlilde, önemli bir toplumsal kurumdur. Bu tanim, sporun diğer yönlerini de göz ardi etmeksizin, toplumsal açıdan ele alarak yapılmış en gerçekçi tanımdir. Çünkü spor kendine özgü toplumsal kuralları, değerleri, etkileşim simgeleri ve süreçleriyle canlı bir toplumsal yapıdır.

Spor kendi geçmişi ile toplum geçmişi arasında sıkı bir bağ oluşturur. Bu kuvvetli ilgi, sporun toplumsal süreçler yolu ile şekillenmesinden kaynaklanmaktadır. Bu nedenle spor, otonom olarak kendiliğinden oluşmaz. Özellikle, toplumdaki ilişkiler yolu ile ortaya çıkarak, değişir ve yeniden biçim kazanır. Spor uluslararası yasalari, yönetmelikleri ve kurallarıyla, en rasyonel biçimde kurulup çalıştırılan örgütler durumundadır. Ancak, yine de yapıları ve işleyişlerinde içinde bulundukları toplumun geniş ve derin izlerini taşırlar. Bu yüzden Spor-Toplum ilişkisini dogru biçimde tartışabilmek için genel sosyolojik bulguları spor sosyolojisinde yeterince kullanabilmek gerekir.

Sosyologlar için toplumun dinamik ve statik yanları arasında bir ayırım yapmak pek olağandır. Fakat toplumu daha iyi anlamak için bu iki yanın her zaman birlikte olduğunu da akıldan çıkarmamak gerekir. Bir toplumun yapısı, toplumun parça ve birimlerinin düzenliliğine işaret eder. Topluma temel grupların bir birleşimi olarak baktığımızda, sözü edilen temel grupların karşılıklı bağımlılığı ve düzenli ilişkilerini görürüz. Bütün bir toplum yapısı bu bağımlı ilişkili ve karşılıklı sorumlu gruplardan oluşmaktadır. Bu bakıiş açısıyla toplumun statik yanı saptanır. Toplumun analizi ile, çesitli alt gruplardaki kişilerin statüleri, temel gruplarla alt grupların ilişkileri ve bu ilişkide alt grupların pozisyonu ile toplumdaki tüm temel grupların birbirleriyle eşgüdümlesmesi açıklıkla ortaya çıkarılmış olur. 

Günümüz endüstri toplumlarinda, toplumsal işbölümü ve uzmanlaşmanin gelişim düzeyine uyarak, sporun da sayilari ve çeşitleri artmiştir. Hatta spor kendi başina çok büyük ve karmaşik bir endüstri oluşturmaktadir. Artik spor çok sayida tüketicisi olan bir ürün olarak kabul edilmektedir. Stadyumlarda izleyicileri, T. V. gazete ve dergilerde okuyuculari sayilarinin fazlaligi nedeniyle bir çok başka ürünün tanitimi için spor alanlari tercih edilmektedir. Spor giyim, özellikle gençlerde normal günlük giyim yerini almiştir. Egitim kurumlari, sporu egitimde etkili bir araç olarak benimsemişlerdir. Politikacilar halkta olumlu imaj yaratabilmek için spor organizasyonlarinda ve ödül merasimlerinde görünmeye özen gösterir olmuşlardir. Hükümetler toplumsal çözülmeyi önlemek, insanlarin kendi özüne dönmeyi ve kendi külturel gercegine yönelmesini engellemek için sporu önemsemeye, spor tesis ve organizasyonlarina yatirim yapmaya başlamişlardir.

Günümüzde hizla gelişen teknoloji, insan gücüne duyulan gereksinmeyi giderek azaltmiş ve bunun sonucu olarak insanin dogal yapisina uymayan bir yaşam biçimi ile birlikte iş ve sosyal çevreden gelen baskilar, stresler dolaşim ve solunum sistemi hastaliklarini, özellikle gelişmiş ülkelerde başta gelen ölüm nedenleri arasina sokan faktörlerdir. Spor, çagdaş insanin karsisina dikilen bu tehlikeye karşi dinamik, güncel yaşamin getirdigi streslerden uzak bir ortam yaratarak çözüm getirmekte ve kazandirdigi saglikli yaşam biçimiyle de koruyucu tibba yardimci olmaktadir. Sporun bu işlevi yaninda kişilerin sosyal ve bireysel karakter gelişimi üzerinde de olumlu etkileri açiktir.

Bu nedenle gelişmiş ülkelerde spora büyük önem verilmekte ve erken yaşlardan başlayarak çocuklara spor ve beden egitimi programlari uygulanmaktadir Modern toplumlarin en belirgin özelligi olan sosyal farklilaşma artan işbölümü ile sosyal bütünleşme arasindaki uyumun saglanmasinda spor aktif bir ajandir. Toplumun sosyal yapisi içinde uyma ve çatişma modellerinin yani sira, huzursuzluklarin, sapma (deviant) davranişlarin azaltilmasi ve bunlarin normlarla ahenkleştirilmesi, gerginliklerin toplum yararina yöneltilebilmesinde spor önemli faktörlerden biridir Bu açilardan ele alindiginda da spor saglik giderlerinin azalmasi, hastaliklar nedeniyle isgücü kaybinin önlenmesi ve saglikli insanlardan olusan mutlu ve barişçi bir toplum yaratilmasinda umut vermektedir.

Spor tüm insanlar içindir. Sporla her insan özgün yaşamasini yeniden bulur, bu sirada bütün insanlarla bütünleştigi bir etkinlige ve denemeye girer “Herkes için Spor” ve “Yaşam Boyu Spor” sloganlari tüm dünya ülkelerinde benimsenmis ve yaygin olarak uygulanmaya baslamiştir..Asagida yer verilen sözler, Spor-Toplum ilişkisini ve sporun toplum için degişik açilardan önemini vurgulayan bazi örneklerdir.Başarili olmak için her türlü yardimdan çok bütün milletçe sporun esasini, degerini anlamak ve ona kalpten sevgi göstermek, onu vatani vazife saymak lazimdir” .

Papa II. Jean Paul: “Sporun aslinda bir eglence olmadigini ve bu yöndeki çabalarin insanlik için çok ciddi bir konu oldugunu insanlara inandirmak için çalişmalisiniz. Spor, dinlerin, inançlarin, her çesit insanca özelliklerin ayriliklarini ortadan kaldiran, insanlari birleştiren bir semboldür” Noel Baker (UNESCO Uluslararasi Spor ve Bedensel Bos Zaman Degerlendirme Konseyi Başkani): “Bana insan ilişkilerinin stadyumlardan ve spor karşilaşmalarindan başka hiç bir konum ve kesimini gösteremezsiniz ki, insanlar, orada, öyle çok ortak yanlari oldugunu öylesine kolay anlasinlar, ana dilleri ne olursa olsun konuşacak ortak dili öylesine kolay bulabilsinler”Andrew Strenk: “Ülkelere sayginlik kazandirmak, çesitli olay ve durumlara tepki göstermek, ülkenin ya da sistemin propagandasini yapmak, belli ülkeleri uluslar topluluguna kazanmak ya da ondan soyutlamak için sporun çok yararli ve etkili bir siyasal ve diplomatik silah oldugu açiktir”.

Baron Pierre de Coubertin: “Sporun gerçek ödevi genç insanlari şavaşa hazirlamaktir,Dünyada spor hayati, spor gayesi çok önemlidir. Bu kadar önemli olan spor hayati, bizim için daha da önemlidir. Çünkü irk meselesidir. Irkin düzelmesi ve gelişmesi meselesidir”Iose Cagigal: “Ülkelerin bugün oynadiklari propaganda oyununda, spor, hem en büyük ilgiyi çeken, hem de dil duvarlarini aşarak başarilarini geniş kitlelere en kolay anlatan ögedir. Tek sözcük Ingilizce bilmeyenler bile Beamon`un 8. 90 uzun atlamasinin ne anlama geldigini bilirler. Bir ülkenin spordaki başarilari, artik, başka alanlardaki gelişmesinin de göstergesi sayilir duruma gelmiştir”

Antonio Salazar: “Portekizi kirk yil süreyle 3 F, fiesta (sölen), fadima (örgütlü din) ve Futbol ile yönettim” Alex Natan: “Sporcularimiz ulusal gurur ve ulusal sayginlik konularinda çok çarpik görüşlere sahip spor askerleri durumuna gelmişlerdir. Bugün, bütün dünyada, uluslararasi spor, uluslararasi sorunlarin çözümünde açik ya da gizli olarak kullanilan bir propaganda silahi, milliyetçilik duygularini körükleyen yeni psikolojik savaş yol ve yöntemlerini harekete geçiren bir amaç olmuştur”Spiro Agnew: “Spor toplumumuzu bir arada tutan tutkaldir”Görüldügü gibi spor her ülkede ve her dönemde önemli bulunmuştur. Ve içinde gerçeklestigi toplumun sosyal yapisina ve siyasal yönetimine bagli olarak biçimlenmiştir.

Spor dallari üzerinde araştirmalarim devam edecektir.Bir sonraki araştirmamizda buluşmak dilegiyle.

Hepinize en içten selamlarımla..
Ömer YÜCE

Kaynakçalar.

1. Erdemli Atilla insan Spor ve Olimpizim Sarmal Yayinevi Istanbul 1996
2. Fichter Joseph Sosyoloji nedir.Nilgün Celebi Atilla Kitabevi Ankara 1994
3. Fişek Kürtan Spor Yönetimi A.Ü.S.B.F.Yayinlari No 445 Ankara 1980
4. Kemirlioglu E.kazilcelik.Egitim Sosyolojisi Saray Kitabevi Izmir 1998