Tarihin bilinen en eski bayramlarından biri Newroz'dur. Newroz, ateş yakılarak, dualar okunarak ve dans edilerek kutlanır. Bu bayramı tarih içinde Aryen toplulukları kutlamışlardır. Yani Kürdler, Farslar, Afganlar gibi topluluklar...

Kürdler, Avesta'ya inandıkları dönemde Newroz ateşinin etrafında 216 dua eder ve danslarıyla da ibadetlerini gerçekleştirirlerdi. Avesta'ya göre canlı ve cansız bütün maddelerin ruhunda ateş vardı. Bu nedenle ateş kutsaldı.

Kürdistan'da halen birçok yörede ateşi söndürmek günah sayılır. Bunun Avesta'dan kalan bir kültür olduğunu söyleyenler de var, “ihtiyaç olduğu için günah haline getirildi” diyenler de... Çünkü; kaloriferin, fırının ve güneş enerjili sıcak suların olmadığı dönemlerde ateşin üzerinde su ısıtıyor, yemek pişiriyor, ekmek çıkarıyor, çay yapıyor, mısır patlatıyor, köme yapıyorduk... Halen bu amaçlarla kullandığımız yerler ve alanlar mevcuttur.

Newroz güçlü bir edebiyat tarlası da yaratmıştır. Newroz üzerine sayısız efsane, şarkı ve şiir yazılmıştır veya dilden dile bugüne kadar gelmiştir. Kürdler de, Farslar da, Afganlar da kendilerine göre Newroz efsaneleri yarattılar. Ama Newroz'un bazı figürleri bütün efsanelerde vardır. Örneğin, ateşin yakılması, haklı ile haksızın olması, baharın müjdecisi olması gibi konular ortaktır.

Newroz, Kürdler için eskiden dini bir ibadetin yerine getirilmesi ve büyük bir bayram idi. Büyük şehirlerde büyük tapınakların önünde, köylerde ateşgahların çevresinde  binlerce insan toplanır ve çılgınca danslar ederlerdi. Yani bir nevi bugünkü yılbaşı gibi bir eğlence günüydü. Ama Newroz Med devletinin kuruluş sürecinde mücadeleci yönüyle öne çıktı. Newroz bayramı o dönem insanlara zalima karşı başkaldırma morali verdi. Bu nedenle Kürdlerin bir Newroz gününde Med devletini kurması tesadüfi değildir.

Sonra Newroz tekrar yılbaşı gibi kutlanmaya başladı. Bu gayet normaldi. 640 yılından sonra da Newroz denen bir olay kalmadı zaten. 300 bin Kürd İslam ordularınca kılıçtan geçirildi. Kürdlerin dini önderleri öldürüldü, büyük tapınakları camiye çevrildi, kitapları yakıldı. Soykırımdan kurtulanlar dağlara sığındı, aşağıda kalanlar 50 yıl süren bir mücadeleden sonra Müslümanlığı kabul etti. Böylece Newroz eskisi gibi açık, aleni ve resmi bir şekilde değil biraz da kendi başına kutlanmaya başladı.

20. yüzyıla geldiğimizde ülkemizde rahat yüzü gördüğümüz dönemlerde (32 isyan olunca insan biraz rahat yüzü göremiyor.) Newroz pikniğe çıkılarak kutlandı. Bu durum özellikle Güney Kürdistan için geçerlidir.

Ama Kuzey Kürdistan'da çok ağır bir asimilasyon ve inkar mantığı askeri zorla sürdürüldüğü için insanlarımızın çoğu özellikle de 1960 sonrası doğanların çoğu Newroz'un karikatürü olan piknikli kutlamaları bile unuttular.

Mazlum Doğan Kutsal Ateşi Canlandırıyor

1980 darbesinde 650 bin kişi gözaltına alındı. Bunların arasında tutuklanan 4 bin kişi Diyarbakır Askeri Cezaevi'ne getirildi. Bunlar Kürd devrimcileriydi. Askeri yönetim, Kürd devrimcilerine her gün işkence yaparak teslim almak istedi. Bu işkence 2 yıl hiç durmadan sürdü. Yoğun işkencelerde ölenler, sakat kalanlar, delirenlerin sayısı belirsizdir. (Hemen belirtelim: Bu insanlık suçu nedeniyle Türk devleti suçludur ve hesap vermelidir.) İşkence yaparken tutuklara şunu dayattılar: "Türk olduğunuzu söyleyeceksiniz. Devrimcilikten pişmanlık duyacaksınız. Kürd kelimesini ağzınıza almayacaksınız." Dayanılmaz işkencelerden kurtulmak için bu sözleri sarfedenlerin sayısı yüzleri bulunca ve uygulamalar askeri bir disiplin için tutuklularca uygulanınca Mazlum Doğan buna isyan etti. Hiç bir uygulamayı kabul ettemeyen Mazlum Doğan, tutuklular arasında en sevilen ve saygı duyulan devrimci önderlerden biriydi. Ve Mazlum Doğan, uygulamaların kabul edilmesini protesto etmek ve direnişin yükselmesi için 21 Mart 1982'de yani bir Newroz günü yaşamına son verdi! Bu olay cezaevinde duyulunca tutsaklar büyük bir sorumluluk, borç ve vicdani muhasebe içine girdiler ve yeniden direnişe geçtiler. İşte cunta tam da "Hepsini yavaş yavaş teslim aldım" dediği bir noktada yenilgiye böyle uğratıldı. O meşhur Diyarbakır Zindan Direnişleri mirası böyle oluştu.

Büyük ve kahraman devrimci önderlerimizden Mazlum Doğan'ın bu çıkışı bir Newroz gününde yapması Newroz bayramına nasıl bir anlam verilmesi gerektiğini de ortaya koydu. PKK hareketi, gerilla savaşı başlattıktan sonra Newroz direniş özüyle kutlanmaya başladı. Ve 1990'da Zekiye Alkan Amed surlarının üzerinde, 1992'de Rahşan Demirel İzmir Kadifekale'de, 1994'te Ronahi ve Bêrîvan Almanya-Mannheim'da tam da Newroz bayramının olduğu gün bedenlerini ateşe vererek bu direniş mirasını büyüttüler, ateşi tekrardan kutsallaştırdılar. Söndürülen direnişi yeniden alevlendirerek mazlum Kürd ulusunun tarihine altın harflerle geçtiler!

Ve tüm bu süreçte yani 1990-1994 arası yapılan şehir ve köy serîhildanlarında en büyük gösteriler Newroz günlerinde yapıldı. Kürd halkı her geçen yıl Newroz'a daha çok sahip çıkmaktadır. Bu yasal sürecin yumuşamasından kaynaklanmıyor. Halk, tarihi bir bayramını kendisine yeniden armağan eden kahramanlarına layık olmak için sokağa çıkıyor. Dikkat edilirse Amed'te bir gösteriye 50 bin kişi geliyor ama Newroz'a 1 milyon kişi katılıyor. Çünkü; Newroz şehidlerin bize bıraktığı bir mirastır. Mazlum'u, Zekiye'yi, Rahşan'ı, Bêrîvan ve Ronahi'yi selamlamanın bayramıdır. Çünkü; onlar unutulan veya ihtiyarların korkarak söylediği bir bayramı yeniden tüm ulusa mal ettiler!

Newroz'un Kürdler şöyle bir anlamı da vardır: Ulusu birleştiriyor ve herkesi heyecanlandırıyor. Eskiden 1 Mayıs günü heyecanlanan arkadaşlar 92'den sonra Newroz günleri daha büyük bir heyecan duymaya başladılar. Çünkü; adım adım Newroz bir ulusal ruh oldu. O gün hepimiz ister istemez temiz giyiniyor, ulusal kıyafetlerimizi ayarlıyor, bir bayram coşkusuyla alanlara iniyoruz. Yani Kürdlerin hiç bir bayramı Newroz kadar bütün ulusu kucaklamıyor, kucaklayamaz.

Bu ay Newroz'u kutlayacağız. Newroz günü ateşin etrafında dualar mı okuyacağız, dans mı edeceğiz, yoksa mücadelemizi mi yükselteceğiz? Çünkü; bunlar Newroz'un en temel figürleri... Sanırım bu yıl üçünü, ama en çok da mücadeleyi yükseltmemiz gerekiyor. Çünkü; henüz bağımsız veya özgür bir Kürdistan yok!

Newroz Pîroz Be!