J j : Aynen Türkçedeki “j“ gibi okunur:
Örnek: Jin (kadın), jar (zayıf /güçsüz), jor (yukarı), jêr (aşağı)

K k : Kürtçenin bu harfî de vurgulu vurgusuz olmak üzere iki varyantlıdır. En fazla vurgulu biçimi kullanılır. Vurgulu biçimi dilin ortası üst damağın ortasına (yumuşak damak) yapıştırılarak çıkarılır. Kısacası “g“ ile “k“ arası bir sestir.
Örnek: Kevir (khevır = taş), kevok (khevok = güvercin), kerî (kherî = parça /sürü), kovik (khovik = honi), kavir (khavır = toklu) Vurgusuz varyantı çok az kulanılır. Türkçedeki “k“ gibi okunur. Örnek: Ketin (düşmek), kes (şahıs), kîsik (küçük cüzdan / torbacık), kûsî (kaplumbağa)
Dikatinize: “k“ ile başlayan çok az kelime hem vurgulu, hem de vurgusuz okunur. Vurguya göre anlamlarıda değişir. Kürtçede bütün sözcükler cins takısı aldıklarından. Bu tür sözcükler zorluk çıkarmazlar.
Örnek Vurgusuz 1- Kar (iş ; bu kelime erildir.) Karê min pir giran e. (işim çok ağır) vurgulu
kar (oğlak; bu kelime dişil dir. Diger bir formu da var =karik) Kara bizinê belek e. (keçinin oğlağı alacalıdır.)
2 : Vurgusuz ker (eşek ; kelime olduğu icin cins takısı alır) Kera me xweş dibeze. (Bizim eşek iyi koşar.)
Vurgulu
Ker (sagir ; edat olduğundan dolayı herhangi bir takı almaz) Mêrikê ker diçe mal. (Sagir adam eve gidiyor)
Not: Birçok yazar yanlış anlaşmayı önlemek için, vurguluyu iki “rr“ ile yanê “kerr“ biçimin de yazıyorlar.

L l : Aynen Türkçedeki “L” gibi dir Örnek: Lêv (dudak), law(oğlan çocuk), lepik (eldiven), lal (lal, dili ağır)

M m : Tıpa tıp Türkçe “m” si gibi okunur.
Örnek: Mêr (erkek, yiğit), mîh (koyun), mîr (derebey, emir)

N n : Tıpa tıp Türkçe “n” si gibi okunur.
Örnek: Nav (ad, isim), nan (ekmek), nîr (boyunduruk), nok (nohut), hinar (nar)

O o : Tıpa tıp türkçe “o” su gibi okunur.

Örnek: ol (din), ode (oda), por (saç), sol( ayakkabı), sor (kırmızı)

P p: Iki varyantlı olup yüzde doksanbeş vurgulu okunur. Bu vurgulu şekli şöyle çıkarılır: Üst dudak çok güçlü bir şekilde alt dudağa yapıştırılarak vurgulu okunur. “P” ile “b” arası bir ses çıkarılır:
1 : Vurgulu P (bp /ph):
Örnek: par (phar = geçensene), pêrar (Phêrar = eveli sene / iki sene önce),
pişt (phışt = sırt), pîşe (phîşe = meslek)
2 : Vurgusuz, Türkçe “p” si gibi.
Örnek: pîl (pil), parçe (parça), plan, pol (sınıf /dershane)

Q q : Arapça “ğ” gibi okunur. Ya da dilin arka kısmı damağın arka kısmına yapıştırılarak birden açılır ve “kanun” kelimesindeki “k” gibi sert biçim söylenir.
Örnek : Qer (siyahın bir tonu), qam (boy), qalind (kalın)

R r : Agırlıklı olarak Türkçedeki “r” gibi okunur. Yalnız şapkalı “î” önünde iki “rr“ gibi vurgulu okunur.
Örnek Roj (güneş / gün), rez (üzüm bağı), rev (kaçış), rîs (yün iplik)
Vurgulu okunuşu:
kirîn (kırrin = satın almak) kirîn (bırrin = kesmek) mirîn (mırrin = homurdama)

S s : Aynen Türkçedeki “s” gibi okunur.
Örnek: Sîr (sarmısak), simêl (bıyık), sal (yıl), sar (soğuk)

Ş ş: Aynen Türkçedeki “ş” gibi okunur. Örnek: Şil (ıslak / yaş), şal (pantolun), şev (gece)

T t : Bu harfimizin de vurgulu vurgusuz olmak üzere çift varyantı vardır. Yüzde doksan vurgulu varyantı kulanılır. Dilin ön kısmı, damağın ön kısmına yapıştırılır, birden açılır. Yada “th” şeklinde okunur.
1- Vurgulu Örnek: tav (thav = güneş ışını), tarî (thari= karanlık), tîr (thir= ok=,
tûj (thuj = biber acısı), tal (thal = ot acısı)
2 – Vurgusuz, Türkçe “t” si gibi
Örnek: Tor (file / ağ), tas (tas), ta (sıtma), tar (tünek ağacı)

U u : Türkçedeki “ö” harfine yakın bir sestir. Ya da “hö” biçiminde okunur.
Örnek: Gul (ghöl= gül), Kurd (khörd = kürt), gund (ghönd = köy),
Tu (thö = sen), gur (ghör = kurt)

Û û : Türkçedeki “u“ gibi okunur. Sözcük başında kulanılmaz.
Örnek : Bûn (olmak /varolmak), çûn (gitmek), tû (dut), rû (surat/sima), rûn (yağ), şûn (yer)



V v: Türkçedeki “v” gibi okunur.
Örnek: varik (piliç), vala (boş), bav(baba), dev (ağız), van (bunlar)

W w: Bu ses Türkçede yoktur. Dudak “o” sesinde olduğu gibi yuvarlaklaştırılır, birden açılarak “oue” gibi bir ses çıkarılır. Ingilizcenin “Water” deki “w” sesi, yada arapçadaki “9 “ sesi gibi çıkarılır.
Örnek: War (ouar = yayla), wan (ouan= onlar), wî (oui = o - eril), Wê (ouê = o – dişil), weris, (oueris = urgan)

X x : Bu ses bir arkadamak sesidir. Damaktaki balgamı çıkarmak için çıkarılan sese benzer. Yani şöyle bir ses “ağhı“
Örnek: xal (ğhal = dayi), xanî (ğhani = ev /bina), xew (ğhew = uyku), xort (ğhort = Genç), xanim (ğhanım = hanım)

Y y: Aynen Türkçedeki “y” gibi okunur. Örnek: yek (bir sayısı), yar (sevgili), Yado (bir kürt kahramanı) yêzdan (Allah /tanrı), yadigar (hediye)

Z z: Türkçedeki “z“ sesi gibidir.
Örnek: ziman (dil / lisan), zanîn (bilmek), zarava (lehçe) zava (damat /güvey), zêr (altın)

Xw xw (diftong): Bu çift ses Türkçede yoktur. “x“ ve “w“ seslerinin beraber okunuşudur. Aşağı yukarı şöyle bir ses “ğhoue“
Örnek :Xwar (ğhouar =yedi), xwendin (ğhouendın = okumak, ) xwastin (ğhouastın = istemek)

Lütfen şu aşağıdaki cümleleri alfabeye uygun okuyun. Bunun ardından gazetemizin kürtçe sayfasını doğru okumaya çalışın. Bir de kürtçe iyi bilen bir arkadaşınızla gazetemizin kürtçe sayfasını okuyun.



We dît? Wê seva sêvê xwe avêt devê dêwê.
(Gördünüzmü? O(dişil) elma için devin ağzına atladı) Wekî pela hişk ket ber pêlê kefa devê dêw. (Kuru yaprak gibi dêv agız köpüğünün dalgalarına kapıldı.)
Mîrê min mir, (Beyim öldü) Wî bîr ji min bir, (hafızamı benden aldı)
Vê re dilê min dîl ket, (onunla yüreğim esir düştü) Wî bîr ji min bir.
Cewa cêvî di bin dara tawî ya li keviya deşta kewî de lava kir ji xwedê. (Cewa cêvî kewî ovasının kenarındaki dardağan ağacının altında Allaha yalvardı.)
Kur û Kûçik rûniştin li ber Kuçik, (Oğlan çocuk köpek ile beraber ocağın önünde oturdular.)
Ew gundiyê bakur, (O kuzeyli köylü) Ango kurê balkûr, (yani dikkati uzunolanın oğlu)
Bê xurinî wisa mûr (kahvaltısız öyle somurtkan)
Hat wekî gur ji dûr. (geldi kurt gibi uzaklardan)


Waneya Yekemîn -1-

- Roj baş,
- Roj baş, roj baş. Tu kurd î?
- Erê, ez kurd im, lê tu?
- Ez jî kurd im. lê ew?
- Ew jî Kurd e.
- Tu, ew û ez, em kurd in.
- Erê em Kurd in.
- Ew kî ne?
- Ew Faris in.
- Aha! Ez, tu, ew, em ew û ?
- Na, ne wisa. Wekî min; ez, tu, ew, em, hun û ew.
- Aha! Hun.
Wateya peyvên kurdî (Kürtçe sözcüklerin anlami)
wate = anlam
peyv = sözcük / kelime
kurdî = Kürtçe /kürt dili
roj = gün, güneş baş = iyi,
roj baş= tünaydın, merhaba, iyi günler
tu = sen (yalın hal) kurd = kürt,
î = sin (olmak fiilinin ikinci tekil şahıs takısı)
Tu kurd î. = Sen kürtsün
Tu kurd î? = Sen kürtmüsün?
erê = evet
ez = ben (yalın hal)
im = ..im (olmak fiilinin birinci tekil şahıs takısı)
Ez kurd im. = Ben kürdüm.
Lê tu? = ya sen?
jî = de / da
ez jî = ben de
Ez jî kurd im. = Ben de kürdüm.
ew = o, onlar (her iki cins için)
Lê ew? = ya o?
e = ..dir (olmak fiilinin üçüncü tekil şahıs takısı)
Ew jî kurd e. = O da kürttür.
Em = biz (yalın hal)
in = ..üz, …sunuz, …dirler (olmak fiilinin ço?ul şahıs takısı)
Em kurd in = Biz kürdüz.
kî = kim
Ew kî ne? = Onlar kim dirler.
Ew faris in. =Onlar farstırlar.
na = hayır (aynı zamanda şimdiki zaman olumsuzluk takısı)
ne = değil (bu geçmish zaman olumsuzluk takısıdır)
wisa = öyle, böyle, şöyle
Na ne wisa! = Hayir öyle değil!
weki = gibi, benzer, tarzında
û = ve, ile
hûn = siz (yalın hal)
Rêziman (dilbilgisî)
Kürtçedeki “bûn “ (olmak) fiilinin şimdiki zaman çekimi, türkçedeki “olmak” fiilinin çekimine çok yakındır. Sözcüklerin sesli veya sesiz harfle bitimine bağlı. Biz yukarıda sesiz harfle biten sözcüklerle “bûn”fiilinin çekimini gördük. Onu tekrarlayalım.

Kürtçe Türkçe
Ez … im. Ben …im.
Tu … î. Sen ….sin.
Ew … e. O…dur/dir…
Em … in. Biz…iz /uz…
Hûn.in. Siz.siniz/ sunuz…
Ew.in. Onlar.dırlar/durlar.
Têbinî(not /dipnot): Kürtçe de “bûn” fiilinin takıları türkçenin tersine sözcükten ayrı yazılır, okunurken bitişikmish gibi okunur. Ayrıca kürtçedeki “bûn” fiilinin takıları hiç değishmez, zira kürtçede ses uyumu kuralı yoktur.

Mînak (örnek):
Kürtçe Türkçe
Ez kurd im. Ben kürdüm.
Tu kurd î. Sen kürtsün.
Ew kurd e. O kürttür.
Em kurd in. Biz kürdüz.
Hûn kurd in. Siz kürtsünüz.
Ew kurd in. Onlar kürttürler.
Pêhînî (aliştirma):
Siz de şu sözcüklerini “bûn” fiiline, yanı yükarıdaki örneğe uygun çekin. tirk, alman, mêr (erkek), jin (kadın), ciwan (genç), karker (işçî)
2-
- Roj baş
- Roj baş
- Ez Necî me, lê tu?
- Necî! Hiii!
- Erê Necî. "Ez Necî me.
- Ez jî Hêvî me.
- Ez Necî me, tu Hêvî yî
- Ew kî ye?
- Ew Gulê ye.
- Ez gundî me.
- Ez jî gundî me.
- Ew kî ye?
- Ew jî gundî ye.
- Em gundî ne.
- Lê hun çi ne?
- Em bajarî ne?
- Erê, erê, em gundî ne, ew bajarî ne.
- Em gundî ne. Hun bajarî ne.
Wateya peyvên Kurdî (Kürtçe sözcüklerin anlami)
… me = …im (olmak fiilinin sesli harfle biten sözcüklerden sonra kullanılan birinci tekil şahıs takısı)
… yî = …sin (olmak fiilinin sesli harfle biten sözcüklerden sonra kullanılan ikinci tekil şahıs takısı)
… ye = …dir (olmak fiilinin sesli harfle biten sözcüklerden sonra kullanılan üçüncü tekil şahıs takısı)
gundî = köylü
… ne = …yiz /siniz/ dirler ((olmak fiilinin sesli harfle biten sözcüklerden sonra kullanılan çoğul şahıs takısı)
bajarî = şehirli
Rêziman (dilbilgisî)
Kurdî tirkî
Ez gundî me. Ben köylüyüm.
Tu gundî yî. Sen köylüsün.
Ew gundî ye. O köylüdür.
Em gundî ne. Biz köylüyüz.
Hun gundî ne. Siz köylüsünüz.
Ew gundî ne. Onlar köylüdürler.

3-

Navê min Sîdar e. Welatê min Kurdistan e. Ez li vir karker im.
Mala min li gund e. Mala min mezin e. Ez zewicî me.
Du zarokên min hene. Navê jina min Delal e. Navê zarokên min Evîn û Pêşeng e. Pêşeng law û Evîn keçik e. Zarok hîn biçûk in.
Pêşeng çar û Evîn jî du salî ye Wateya peyvên Kurdî (Kürtçe sözcüklerin anlami)
nav = isim / ad
navê min .. =benim adim.
welat = ülke /memleket
li = ...de /da (yer bildiren edet)
vir = bura
li vir = burda
karker = işçi / proleter
Ez li vir karker im. = Ben burada işçiyim.
mal = ev
gund = köy
li gund = köyde
mezin =büyük
Mala min mezin e.= Evim büyüktür.
zewicî = evli
Ez zewicî me.= Ben evliyim.
zarok = çocuk
zarokên min =çocuklarım
hebûn = var olmak
heye = var
hene = vardırlar
jin = kadın / esh
navê jina min = eşimin adı
law /kur = erkek çocuk
keç /qiz = kız çocuk
keçik = kız /kızca?ız
hîn = henuz / daha
biçûk /piçûk = küçük
çar = 4 (dört)
du / dudu = 2 (iki)
sal = yıl / sene
sali = yaş / yashında
Pêhînî:
1-
Pirs (soru) bersiv:(cevap)
Navê te çi ye? Navê min .... e /ye
Navê welatê te çi ye? Navê welatê min...... e /ye
Mala te li ku ye? Mala min li ........ e.
Tu zewici yî ? Erê ez ...... me.
Zarokên te hene ? Erê zarokê min .....
Navê jina te çi ye? Navê jina min ....... e.
Navê zarokên te çi ne? Navê zarokên min ........e/ne
2- a - Navê min Sîdar .. . Navê welatê min Kurdistan .. .

Ez kurd .. . Tu tirk . ? Em çi .. Em kurd .. Hun alman .. b -...min Sîdar e. ... kurd im.tirk î. kurd in. alman in.
3- Örneklerden yararlanarak diğer sözcükleri
“bûn” fiilinin çekimine uygun çekin. Mînak:
a) Mêr, Ez mêr im, tu mêr î, ew mêr e. Em mêr in, Hun mêr in, Ew mêr in. Hesinkar, heval, Baran, xwendekar
b)Hêvî, Ez Hêvî me, tu Hêvî yî, ew Hêvî ye. Em Hêvî ne, hun Hêvî ne, ew Hêvî ne. Mamoste, bajarî, Suryanî, sêwî, rêwî



WANEYA DUWEMÎN 2
Gundê me,
Ez ji gundekî Kurdistan im. Gundê me gundekî biçûk e. Navê wî Sêgir e. Di gundê me de 25 mal hene. Li gund dibistanek jî heye, lê ne dibistana Kurdan e, ya Tûrekan e. Li Kurdistanê dibistanên Kurdî tine, Kurdî qedexe ye.

Di gund de xaniyekî min jî heye. Di mala min de sê ode hene. Yek oda razanê, ya dudyan oda rûniştinê, ya sisyan jî kelingeh (mutfax) e.

Di oda rûniştinê de teregên pirtûkan hene. Hemû tereg tijî pirtûk in. Pirtukên min wekî dilê min in. Li ba min pirtûk, rojname û kovarên Kurdî jî hene. Ma pirtûkên we jî hene? Eger tine, Pirtukan bikirin û bixwînin. Xwendin tiştekî herî baş e.

Wateya peyvên Kurdî (Kürtçe sözcüklerin anlami)
ji : ....den/....dan
gundekî :bir köy/gund (köy)+yek (bir)+î (eril çekim takısı)= gundekî
me : bizi /bize/ bizim / biz (bükümlü hal)
gundê me : bizim köy
wî : ona / onu / o (bükümlü hal)
di ...... de : ..de /..da (içinde)
di gundê me de: Köyümüzde /köyümüzün içinde
mal : ev / daire
bist û pênc : 25
hene : vardırlar
dibistan : okul
dibistanek : bir okul
kurdan : kürtler
tirk : türk
tirkan : türkler
Kurdî : kürtçe
qedexe: : yasak
xanî : bina /ev
xaniyekî : bir bina / bir ev
xaniyekî min : bir evim
xaniyekî min jî : bir evim de
heye : var /vardır
sê : 3
yek : 1
du : 2
oda razanê : yatak odası
oda rûniştinê : oturma odası
sisyan : üçüncü /3.
ya : cinsiyet belirleyen ön takı/ bu takı dişiler için dir.
ya sisyan : üçüncüsü
kelîngeh (mutfax) : mutfak
tereg : raf
pirtûk : kitap
teregên pirtûkan : kitap rafları
hemû : hepsî / bütün
tijî : dolu
hemû tereg tijî pirtûk in : bütün raflar kitap(lar)la dolu(dur)
wekî : gibi
dil : yürek/ kalp
ba : yan, yanında /ruzgar
li ba min : yanımda
rojname : gazete
kovar : dergî
ma : soru ön takısı
Ma pirtûkê we jî hene? :Sizin de kitaplarınız var mı?
eger : şayet/ eğer
tine /tine : yok/ yoksa/ yoktur
bikirin : satın alın! (emir)
bixwînin : okuyun! (emir)
xwendin : okumak
tişt : şey
tiştekî : bir şey
herî : en /daha
baş : iyi
herî baş : en iyi

2- Dîyalog.

- Roj baş! - Roj baş bira
- Tu baş î? - Sipas, lê tu?
- Ez jî baş im. - Navê te çi ye?
- Navê min Sîdar e. - Lê navê te?
- Cindî ye. - Tu ji ku yî?
- Ez ji gundekî Kurdistan im. -Navê gundê we çi ye?
- Navê gundî me Sêgir e. - Di gundê we de çend mal hene?
- Di gundê me de 25 (bistûpênc) mal hene.
- Mala te heye? - Belê, çavîkî min heye. - Mala wê keçikê li ku ye?
- Çi ji te re? - Hîç! Lê mala wî lawikî?
- Mala wî li bajêr e.

- Pêşeng û Evîn li ku ne? - Ew li der in.
- Ma birçî ne bûne? - Na, wan hîn gava din nan xwarin.
- Wan çi xwarin - Goştê biraştî xwarin.
- Ma me çi kirî? - Hinek goşt jî bidin me.
- Goşt nema. - Êh! Em ê jî nanê tisî bixwin.

Wateya peyvên Kurdî (Kürtçe sözcüklerin anlami)

Sipas : teşekür
Çi : ne
Te : sen /sana / seni / senin (ikinci tekil şahisin bükümlü hali)
Navê te çi ye? : Adın nedir?
Ku : nere (yer bildirme sorusu ve edatı)
Li ku : nerede / hani
Ji ku : nereden
We : siz/ sizin / size/ sizi
Belê : evet/ tabi
Çavî : göz (oda, cep, çekmece)
Çavîkî : bir göz
Çi ji te re : Sana ne?
Der : dış / dışarı
Li der : dışarda
Birçî : aç
Birçi bûn : acıkmak
Ne : degil (olunsuzluk takısı)
Ez ne birçi me! : Ben aç değilim!
Hûn birçî ne bûne? : Siz acıkmadınız mı?
Gav : adım
Gava : esnasında / momentinde / eğer
Din : diğeri
Xwarin : yemek (fiili)
Goşt : et
Biraşti : kızartılmış / közlenmiş
Goştê biraştî : kızartılmış et
Kirin : yapmak, etmek
Kirî : yapmış / etmiş
Çi kirî? : Ne yaptı / yapmış?
Min çi kiriye? : Ben ne yapmışım?
Bidin : verin
Nan bidin me! : Bize ekmek verin?
Ma : kaldı (kalmak fiilinin dili geçmiş zaman kökü)
Nema : kalmadı.
Ma ? : .. mi? soru ön takısı
Ma ew kurd e? : O kürt mü?
Ma tu gundî yî : sen köylü müsün?
.ê : .ecek / acak (gelecek zaman yardimci fiilî „dên“ nin şimdiki zaman kökü kökü)
ez ê bêm : ben geleceğim.
Tisî : yavan / kuru
Nanê tisî : yavan ekmek / kuru ekmek
Bixwin! : yiyin! ( yemek fiili „xwarin“ in emir kipi)



Amadekar: Fêrgîn Melîk Aykoç (özgür politika)